Antoon ten Have

Na een kort ziekbed is op 10 december 2017 onze medebroeder Antoon ten Have vredig ingeslapen in het verzorgingshuis Libermannhof. Hij is 90 jaar geworden. Wij verliezen in hem een markante, hardwerkende en eigenzinnige medebroeder. Toon werd op 4 april 1927 in ‘s-Heerenberg, als zesde in gezin met 12 kinderen geboren. Zijn geboorte was prematuur en verliep problematisch. De dokter had hem al opgegeven, maar zijn moeder bleef volhouden dat haar zoon niet alleen zou overleven, maar ook priester zou worden; Onze Lieve-Vrouw zou ervoor zorgen. Een wonderkind dus. Na de lagere school volgde hij eerst de Mulo en daarna ging hij in 1943 naar het kleinseminarie in Weert. Want Toon wilde priestermissionaris worden. ‘Daar ontpopte ik me als een manusje van alles om me gevoeglijk te kunnen onttrekken aan recreaties, wandelingen en te kunnen doen wat me goed leek’, zo zei hij zelf.   Na een jaar noviciaat deed hij in 1949 zijn eerst professie in Gennep. Hij volgde met goede resultaten zijn priesteropleiding in Gemert. Op 18 juli 1954 ontving hij daar de priesterwijding. Hij ontving zijn eerste benoeming voor Congo-Brazzaville, waar hij 15 jaar heeft gewerkt, eerst in Konono, later in Sibiti. Hij stond bekend als een harde werker, die zich niet ontzag, maar ook als een eenpitter met wie samenwerken niet gemakkelijk was. In 1969 moest hij om gezondheidsredenen noodgedwongen terug naar Nederland. Hij begon toen met de studie medicijnen om de mensen beter te kunnen helpen. Van 1973 tot 1979 werkte hij in Congo-Kinshasa, in Ferekeni als directeur van een medische school, later als pastoor in de parochies Mallela en Lubao-Kasi. Vanwege politiek-kerkelijke problemen met de bisschop, zoals hij zelf zei, kwam hij eind 1979 terug naar Nederland en maakte een sabbatjaar.

Over zijn periode in Brazilië schrijft onze medebroeder Toon Gruijters: “In 1981 werd hij benaderd door Mgr. de Lange met de vraag of hij in de Prelatuur Tefè een nieuwe kans wilde maken. Toon, toen 52 jaar, nam deze uitdaging aan. Mgr. had echter niets afgesproken met Toon Jansen, principaal van het district. Het pastorale coördinatieteam maakte bedenkingen, maar tenslotte kwam Toon in Tefè. Hij werd benoemd voor Maraa aan de rivier de Japura, waar toen Jan Zuidgeest met zijn vrouw en twee kinderen het pastoraal bijhield, plus de school en de gezondheidspost. Toon werd er op 8 december geïnstalleerd als pastoor. De parochie omvatte toen de opper-Japura: 800 km tot de Colombiaanse grens, met twee kleine stadjes en veel Indianen, en de beneden Japura met basisgemeenschappen. Maraa zelf was een stad met enkele duizenden inwoners. Toon heeft er een kerk en huis gebouwd en bijgedragen aan de bouw van een ziekenhuisje en school. Hij legde er een drinkwatervoorziening aan om verspreiding van ziektes te voorkomen.

Hij voelde aan den lijve hoe afhankelijk hij was van een goed vervoersmiddel. Met fondsen uit Nederland kon hij aan de bouw beginnen van een snelle boot met straalaandrijving. De bisschop en de pastorale raad van de Prefectuur waren er niet zo voor, omdat zo’n boot de indruk kon versterken van een machtige en rijke kerk. Maar hij zette door. Het werd een lijdensweg met veel pech en onkosten. Na aflevering bleek te boot onhandelbaar en erg duur in brandstof, zodat de boot na jaren van ellende alsnog werd verkocht.

Toon was, al vanaf zijn premature geboorte, erg toegewijd aan Onze Lieve-Vrouw, patrones van de parochie. Elke dag praatte hij op de lokale radio een uur lang over Onze Lieve-Vrouw van Fatima en andere aanverwante onderwerpen. Hij werkte onder de armen en deelde zijn leven met hen. In de bijgebouwen van de kerk, had hij een noodwoning, waar wezen of kinderen die thuis verwaarloosd of mishandeld werden, konden opgroeien en de school doorlopen. Zoals Toon in Afrika een eenpitter was geweest, zo was hij dat ook in Brazilië. Hij volgde zijn eigen koers. Zijn broer Theo woonde ook in Tefè, waar hij de zagerij Braholco voor faillissement probeerde te behoeden.

Een moeilijk tijd brak voor hem aan, toen de nieuwe bisschop, Dom Sérgio, de parochie wilde betrekken in de algemene pastorale lijn van de Prefectuur en hem een tamelijk onevenwichtige Portugese pater als hulp stuurde. Deze pater verstoorde op ongelukkige wijze de rust in het rijk van Toon. Gelukkig kreeg Toon daarna hulp van een communiteit van drie zusters. Na bijna 50 jaar missionarisleven, eerst in Afrika en daarna in Brazilië, heeft Toon in mei 2002 in aanwezigheid van Dom Sergio, medebroeders en vele gasten, afscheid genomen van zijn mensen in Maraa, voor wie hij zich uitgesloofd had gedurende 20 jaar, en die hem daarvoor hun waardering betuigden “

Voor zijn vertrek uit Brazilië schreef Toon aan zijn familie: ‘omdat ik 75 jaar geworden ben, maar ook vanwege mijn steeds slechter wordende mobiliteit, vond de bisschop het tijd worden dat ik serieus een eind moest maken aan mijn arbeidzaam leven als missionaris in de Amazonas van Brazilië. Toegegeven dat het steeds moeilijker werd om die zware taak goed te blijven vervullen, had ik toch graag in Maraa willen blijven. Helaas is dat niet voor mij weggelegd. Ik ben gehoorzaamheid verschuldigd aan mijn superieuren’ (10 december 2002).

Eenmaal terug in Nederland, werd hij jarenlang gastvrij ontvangen in het gezin van zijn neef Olaf en zijn vrouw Divanete in Tongeren in België. In september 2013 kwam hij naar Libermannhof in Gennep, om er de zorg te krijgen die hij nodig had. Het zal hem best zwaar gevallen zijn dat hij, die alles zelf besliste in zijn leven, nu afhankelijk was van de zorg van anderen. Maar de liefdevolle verzorging die hij ontving deed hem goed. Omdat het lopen moeilijk ging bleef hij veel op zijn kamer, de rozenkrans biddend en luisterend naar radio Maria. Iedere zondag was hij in de kapel om samen met de communiteit de eucharistie te vieren.

De laatste weken ging zijn gezondheid achteruit. Zijn zus Annie kwam naar Gennep om bij hem dag en nacht te waken. Hij ontving in aanwezigheid van zijn zus en medebroeders de ziekenzalving. Met zijn dood komt er een einde aan zijn bijzonder leven. Antoon bedankt. Rust in vrede.

Op zaterdag 16 december om 10.30 uur nemen we afscheid van pater Antoon ten Have tijdens een Eucharistieviering in de kapel van Libermannhof, Spoorstraat 157 in Gennep. Daarna zullen we hem begeleiden naar Gemert, waar we hem te rusten zullen leggen op ons kloosterkerkhof op het kasteel. Na de begrafenis is er een koffietafel bij restaurant ‘Bij Dientje’, Kerkstraat 9, schuin tegenover de kerk.

Namens het Provinciaal Bestuur

Martin van Moorsel

 

Contactadressen:

Mevr. A ten Have                                                                 Congregatie van de H. Geest

Meuleveldlaan 1                                                                   Spoorstraat 159         

5926 SB VENLO                                                                    6591 GT GENNEP

Klaas Hettinga
Henk Peters
Ga naar boven